Etykieta służby domowej

W wydanym w latach 50tych w Hiszpanii Formación familiar y social czytamy, że:

osoby, które  służą w domu muszą być zadbane i uczesane, w schludnych mundurach, czystym i wyprasowanym fartuchu oraz białych rękawiczkach. Zimą mundurki będą czarne lub w ciemnych kolorach, latem mogą być jaskrawoniebieskie w paski, ciemnoniebieskie w białe kropki itd. Moda ma na to duży wpływ, podobnie jak na kołnierzyki, mankiety i kolor fartuchów. Generalnie można powiedzieć, że zimą i na oficjalne posiłki mundurki będą ciemne a fartuszki białe, to latem lub na mniej oficjalnych spotkaniach akceptuje się fartuszki tym samym odcieniu co uniformy. Skomplikowane fryzury i nadmiar makijażu u personelu serwisowego wyglądają tandetnie. Elegancja wymaga prostoty.

W Cortesia y etiqueta modernas autorstwa Olgi Bauer zaś:

Należy wybierać uniformy najprostsze i najpopularniejsze, gdyż ekstrawaganckie modele robią bardzo złe wrażenie. Służące muszą mieć rano zmywalną sukienkę i fartuch, a po południu czarną sukienkę i biały fartuch. Podczas serwowania przy stole, bardzo dobrze, jeśli mają na sobie fartuszki bardziej eleganckie, byle nie koronkowe. Mogą nosić rękawiczki, ale czepki nie są już modne. Podczas służby dziewczęta powinny mieć proste włosy, powstrzymać się od ozdabiania się biżuterią, a jeśli noszą makijaż to delikatny. 

W nieco wcześniejszym La perfecta ama de casa autorka przypomina:

Tak nieprzyjemnie jest widzieć w naszym domu osobę ubraną w jakikolwiek sposób, w podartych kapciach, cały czas brudną, dbającą o nasze ukochane meble i serwującą nasze jedzenie! (…) Zazwyczaj pokojówki noszą sukienkę i fartuszek aby podawać do stołu, otwierać drzwi i obsługiwać gości podczas herbatki lub przyjęcia. Zalecamy, aby każdy personel usługowy, nawet jeśli w domu jest tylko jedna pokojówka miał kilka fartuszków. Ciemne służyć będą do sprzątania i gotowania, a białe do ścielenia łóżek i nakrywania do stołu. 

Przejdźmy do licznych podręczników etykiety wydanych w języku angielskim. Pierwszym z nich jest Eleanor Roosevelt’s book of common sense etiquette która zauważa:

Zwyczajowo stosuje się proste bawełniane sukienki z krótkimi rękawami i prostymi białymi kołnierzykami. Fartuchy zazwyczaj mają wysokie śliniaki. Pokojówka, serwując formalny obiad, przebiera się w sukienkę z długim rękawem i wysokim kołnierzem z czarnego jedwabiu lub tafty, z białym kołnierzykiem i mankietami.

Z kolei The Amy Vanderbilt Complete Book of Etiquette podchodzi do tej sprawy tak:

Pokojówka nosi zwykły poranny strój – lekki, najlepiej z krótkim rękawem, praktyczny bawełniany uniform z białymi kołnierzykami i mankietami oraz biały fartuch roboczy bez ramiączek, białe lub czarne buty, najlepiej oksfordki, rajstopy. 

Kolejną z pozycji jest The Encyclopedia of Etiquette: A Guide to Good Manners in Today’s World:

Standardowy uniform pokojówki to bawełniana sukienka z białym kołnierzykiem, zazwyczaj okrągłym. Dzisiejsza sukienka zazwyczaj ma rękawy sięgające tuż nad łokieć i może być biała, w jasnym jednolitym kolorze lub w paski. Nosi się ją z białym fartuchem, białymi butami i beżowymi pończochami. Jeśli jest więcej niż jedna pokojówka, noszą one takie same uniformy. W bardzo formalnym domu z kilkoma pokojówkami, zapewnia się również uniformy w ciemniejszych kolorach i z długimi rękawami, do użytku po południu i wieczorem. Do nich zakłada się czarne buty. Jeśli pokojówka ma nosić uniform, jest on zapewniany przez pracodawcę.

W wydanym w 1914 roku Marion Harland’s Complete Etiquette autorka była bardzo restrykcyjna:

Sukienka pokojówki powinna być zimą z gładkiego czarnego materiału, latem z gładkiej bieli. Na to zakłada się biały fartuch z pasami opadającymi na ramiona. Fartuch powinien być szeroka, aby chronić przód sukienki. Strój dopełniają prosty biały kołnierzyk i białe mankiety oraz biały czepek. Żadne ozdoby nie są dozwolone.

W wydanym w latach 40tych The Complete Book of Table Setting and Flower Arrangement: With Service and Etiquette możemy przeczytać bardzo nieortodoksyjne uwagi na temat uniformów :

Służąca nosi popołudniowy mundur wykonany z wiskozy, mory lub innego materiału. Atrakcyjne są kolory: śliwkowy, jasnozielony, brązowy, karminowy lub szary. Do tego dołączony jest fartuch z śliniaczkiem, kołnierzem i mankietami oraz czepek. Na popołudnie: sukienka z dużym fartuchem, np. z jedwabiu, wiskozy, popeliny lub podobnego materiału. Kolor to kwestia wyboru – czerń zawsze się sprawdzi, ale wiele gospodyń domowych woli odcień pasujący do kolorystyki ich pomieszczeń. Do tego dołączony jest mały fartuch z organdyny z śliniaczkiem, muślinowym kołnierzem i mankietami. Należy go nosić każdego popołudnia po godzinie 15:00 i wcześniej, jeśli na lunchu są goście. Pokojówka będzie chronić swoją sukienkę w kuchni dużym fartuchem, ale zawsze będzie go zdejmować, wchodząc do innych części domu i oczywiście będzie dbać o to, aby jej mundury były zawsze czyste i w dobrym stanie. Rękawy kiedyś były niezmiennie długie, ale teraz sięgają do trzech czwartych, choć nigdy powyżej łokcia. 

Podręcznik Etiquette, the Complete Modern Guide for Day-To-Day Living the Correct Way autorstwa Frances Benton instruuje:

Standardowy uniform pokojówki to bawełniany (lub syntetyczny) uniform roboczy z krótkimi rękawami, często z białym kołnierzykiem i mankietami. Jest on obecnie używany w większości gospodarstw domowych do wszelkich celów z wyjątkiem podawania obiadu, a często jest również używany w tym celu, jeśli tylko rodzina jest w domu. Mundurek może być prosty, w paski lub kratkę. Mundurki poranne są szyte z pasującymi fartuchami, które nadają się do serwowania, ale zazwyczaj nie są wystarczająco duże, aby można było w nich sprzątać. Twoja pokojówka będzie również potrzebować kilku dobrych, praktycznych fartuchów roboczych. Tradycyjny mundur do serwowania obiadu jest wykonany z czarnego, szarego lub bordowego jedwabiu. Ma biały kołnierzyk i mankiety z organdyny lub koronki oraz pasujący fartuch, a także długie rękawy lub rękawy o długości ¾. (Długość ¾ jest bardziej praktyczna). Mundur służbowy powinien być noszony z czarnymi butami. Małe czepki lub nakrycia głowy, które kiedyś noszono do nich, są dziś rzadko spotykane. Służąca na pełen etat potrzebuje co najmniej czterech mundurów porannych z dwoma lub trzema pasującymi fartuchami i od czterech do sześciu fartuchów roboczych. Liczba potrzebnych eleganckich mundurów zależy od tego, jak często będzie je nosić. Jeden wystarczy, jeśli będzie je nosić tylko okazjonalnie, ale będzie potrzebować co najmniej dwóch, jeśli będzie nosić je każdego wieczoru.

Wydany w latach 60tych McCall’s Book of Everyday Etiquette: A Guide to Modern Manners opisuje sprawę w następujący sposób:

Liczba potrzebnych uniformów zależy od tego, jak często będzie się przebierać i jak często będzie prane, ale cztery sukienki i cztery fartuchy robocze to minimum dla osoby, która wykonuje ogólne prace domowe i serwuje posiłki. Wiele z nich nosi bawełniane lub inne zmywalne sukienki z krótkimi rękawami. Zazwyczaj są kolorowe, gładkie, w paski lub kratkę, z białym kołnierzykiem i mankietami. Służąca zazwyczaj przebiera się w świeżą sukienkę, aby podać obiad i nosi mały biały fartuszek zamiast większego fartucha do sprzątania. 

A jak temat uniformów opisuje wydany w tym samym okresie Good Housekeeping’s Book of Today’s Etiquette?

Małe fartuszki, choć wyglądają bardzo atrakcyjnie, tak naprawdę nie chronią sukienki zbyt dobrze, dlatego warto zaopatrzyć się w fartuchy odpowiedniej wielkości do ciężkich lub brudzących prac. Na nieformalne rodzinne posiłki, mundurek dzienny (oczywiście świeży, jeśli ten noszony w ciągu dnia jest pobrudzony lub pognieciony) a uniform formalny kiedy są goście. Formalny strój to również prosta sukienka, ale o prostszym kroju. Rękawy mogą być długie lub sięgające trzech czwartych, ale te drugie są znacznie bardziej praktyczne dla osoby która nakrywa do stołu i serwuje posiłek. Buty noszone do obu mundurów mogą być czarne. Białe buty można nosić, jeśli wolisz, do porannej sukienki. Małe czepki, które często występują w zestawie z kołnierzykiem, mankietem i fartuchem, nie są już tak często noszone, jak kiedyś. Z czepkiem czy bez, włosy twojej służącej powinny być konserwatywnie ułożone i schludne, przede wszystkim, kiedy ona służy do stołu. 

A jak rozpisuje się legendarna Emily Post’s book of Etiquette?

Pokojówki są ubrane tak samo. Ich sukienki robocze są z gładkiego materiału w kolorze domu, czyli takim, jaki preferuje gospodyni, z dużymi białymi fartuchami i wysokimi śliniakami, białymi kołnierzykami i i rękawami sięgającymi tuż nad łokcie. W oficjalnych domach kelnerki, a także każdy, kto jej pomaga w jadalni, wymieniają je na suknie z długimi rękawami i wysokim kołnierzem z tafty lub jedwabiu, w kolorze czarnym lub ciemnym, z haftowanymi białymi kołnierzykami, mankietami i pasującymi fartuchami. Latem lub w gorącym klimacie sukienki te są często wykonane z jasnego, matowego materiału lub muślinu w kropki, z takimi samymi dodatkami jak jedwab

Kolejną autorką jest Helen Sprackling która napisała w latach 60tych podręcznik The New Setting Your Table:

Wybierz mundurek, który będzie pasował do wystroju jadalni i domu. Dwie pokojówki oczywiście powinny być ubrane tak samo. W dzisiejszych czasach istnieje kolor pasujący do każdego wybranego schematu: głębokie różowe wino, szarość, beż, delikatny złoty brąz, granat, zieleń. Oczywiście konserwatywna czerń to gwarancja dobrego smaku dla tych, którzy jej pragną. Nie jest ona jednak tak atrakcyjna dla osoby noszącej. I wcale nie tak interesujące. Mundury powinny być proste w stylu i dobrze skrojone. Długie rękawy są powszechne w klasycznym mundurku popołudniowym, ale w nieformalnych domach często nosi się krótsze. Z pewnością są bardziej praktyczne, a latem wygodniejsze. Fartuszki, kołnierzyki i mankiety zawsze dopasowane i tak delikatne, jak sobie tylko wymarzysz. Włosy powinny być zadbane i atrakcyjnie uczesane, ale nigdy przesadnie. Lakier do paznokci powinien być jasny lub bezbarwny. Rano nosi bawełnianą sukienkę, białą lub jednokolorową. Jeśli w rodzinie są dzieci, pożądane są białe mundurki. Zestaw składający się z dwóch mundurków popołudniowych i czterech mundurków porannych wraz z niezbędnymi fartuchami powinien zapewnić jej nieskazitelny wygląd. Na samym początku dnia nalegaj, aby Twoja pokojówka była w mundurku popołudniowym o godzinie 15:00. Jest wtedy gotowa zająć si wszelkimi popołudniowymi czynnościami – otwieraniem drzwi gościom, serwowaniem herbaty lub koktajli. Jeśli organizujesz specjalne przyjęcie obiadowe, powinna przebrać się w mundur galowy przed podaniem, ale dla jednego lub dwóch gości, lub gdy jesteście sami na lunchu z dziećmi, wystarczy schludny strój poranny. Pamiętaj, że zawsze obowiązuje zasada: jaka pani, taka służąca.

Przyjrzyjmy się także co pisze Vogue’s Book of Etiquette and Good Manners:

Wczesnym rankiem: lekki, zmywalny bawełniany mundurek z białym kołnierzykiem (mankiety opcjonalne) w kolorze białym, jasnych kolorach lub w kratkę lub paski. Do tego munduru pasuje biały fartuch z organdyny do serwowania śniadania; cięższy, biały, lniany fartuch do innych prac (staromodne fartuchy zawsze miały wysoki śliniak z przodu); białe buty z białymi lub beżowymi pończochami. Tradycyjnie zakłada się białe buty, ale można również nosić czarne. Na resztę dnia i wieczór: mundur z jedwabiu, tafty, mory lub cienkiego faille; w kolorze czarnym, jasnoszarym, bordowym, beżowym, a nawet w stonowanych odcieniach szarości, błękitu lub szarości. Klasyczny model ma długie rękawy. Krótkie rękawy są jednak znacznie bardziej praktyczne i w prostych, nieformalnych domach pokojówki często je noszą. Niezależnie od tego, czy mają długie rękawy, czy nie, te mundury powinny mieć kołnierzyki, mankiety i małe fartuszki z cienkiej organdyny lub muślinu w kolorze białym lub kremowym. Zgodnie ze starą konwencją, wszystkie fartuchy kelnerek powinny mieć plastrony lub szerokie paski opadające na ramiona, ale w dzisiejszych czasach często nosi się fartuchy bez ramiączek i bez śliniaczków. Czarne buty i beżowe pończochy to standard. Czapki prawie zniknęły, z wyjątkiem tych noszonych przez wysoko wyszkolone pokojówki.

Josephine Perry w The how and why of Home Etiquette tak pisała o służbie domowej:

Noszenie munduru powinno być oznaką zawodu pokojówki. Powinna być z niego dumna. Mundury powinny być po prostu wykonane w dobrym guście. Powinny być wykonane z wysokiej jakości materiału, czy to jedwabnego, czy bawełnianego. Standardowy czarny uniform to standardowy uniform noszony przez profesjonalną pokojówkę. Kołnierz, mankiety i fartuch powinny być wykonane z przejrzystej bawełny lub lnu i mieć prosty krój. Fartuch zazwyczaj ma ramiączka. Czepek, jeśli jest noszony, powinien być dopasowany do stylu osoby noszącej. Czepki mogą być brzydkie i niechlujne, jeśli zostaną źle dobrane i noszone. Lepiej całkowicie z nich zrezygnować, jeśli nie są starannie dobrane. Sukienki robocze na poranek powinny być uszyte z bawełny. Nosi się je z dość małymi kołnierzykami i obszernymi białymi fartuchami, wykonanymi z grubej bawełny. Rękawy powinny być długie i zapinane na guziki przy mankietach, aby można je było łatwo podwinąć dla wygody w pracy. Czepek poranny to kwestia gustu. Czepek zakrywający całą głowę jest wygodny, ponieważ zapobiega opadaniu włosów do przodu. Musi być nieskazitelnie schludny i czysty.

Abby Buchanan Longstreet w Social Etiquette of New York stwierdza:

Guwernantka w pokoju dziecięcym nie nosi czepka, ale zazwyczaj preferuje szary, brązowy lub czarny kostium, prosty, ale starannie uszyty, oraz fartuch z dowolnego delikatnego materiału, gdy przebywa w pokoju dziecięcym. Pokojówka w jadalni i salonie nosi jasną bawełnianą sukienkę, prostą i starannie uszytą, duży batystowy lub lniany fartuch, muślinowy czepek i ciche pantofle.

The Encyclopedia of Etiquette: A Guide to Good Manners in Today’s World autorstwa Llewellyn Miller wypowiada się następująca

Standardowy uniform pokojówki to bawełniana sukienka z białym kołnierzykiem, zazwyczaj okrągłym. Dzisiejsza sukienka ma zazwyczaj rękawy sięgające tuż nad łokieć i może być biała, w jasnym jednolitym kolorze lub w paski. Nosi się ją z białym fartuchem, białymi butami i beżowymi pończochami. Jeśli jest więcej niż jedna pokojówka, noszą one takie same uniformy. W bardzo formalnym domu z kilkoma pokojówkami, na popołudnia i wieczory zapewnia się również uniformy w ciemniejszych kolorach i z długimi rękawami. Do tych uniformów nosi się czarne buty.

Margaret Story w swoim dziele Individuality and Clothes: The Blue Book of Personal Attire przedstawia temat w następujący sposób. Podoba mi się ostatnie zdanie.

Do porannej pracy zakłada sukienkę w paski w kolorze żółtym, lawendowym, różowym, zielonym lub niebieskim; biały dopasowany kołnierzyk i mankiety, prosty fartuch i prostą czapkę. Wymagana jest nieskazitelność.

W wydanej w Meksyku La cocina practica cosmopolita czytamy:

Mundurki i czystość są niezbędne dla perfekcyjnej obsługi. W ciągu dnia należy nosić jasne uniformy; wieczorem preferowana jest czarna sukienka z białym fartuchem i czepkiem. Jeśli Pani życzy sobie dominującego koloru, uniformy pokojówek mogą być uszyte w odpowiednim kolorze. Zasadniczo preferowany jest kolor czarny. Buty są równie ważne jak uniform; zaleca się gumowe obcasy, aby uniknąć hałasu; jest to wygodne zarówno dla pokojówki, jak i dla gości. Wskazane jest, aby pokojówki nie nosiły biżuterii, ozdób ani nie używały perfum. Dla dobrej obsługi ważne jest, aby pokojówki nie wyróżniały się strojem i manierami.

Na jednej ze stron The Modern Bride Book of Etiquette and Entertaining (autorstwa Emma Aubert Cole) opisana jest jak powinna wyglądać i jak wyglądała służąca w trakcie przyjęć:

Dawniej, aby odpowiednio się ubrać do serwowania koktajli lub kolacji, pokojówka nosiła ciemny uniform z jedwabiu lub nylonu z białym kołnierzykiem, mankietami i fartuchem z organdyny. Dziś jednak częściej spotyka się uniform z rękawami o długości ¾, mały fartuch, neutralne pończochy (nie skarpetki) i białe buty na niskim obcasie. Fryzura powinna być schludna, paznokcie zadbane, a makijaż minimalny.